Helenistik dönemde bir kentin kurucusu olmak unvanı o kadar onurlu idi ki, bir yeri fetheden bir hükümdarın ya da güç sahibi bir prensin önem verdiÄŸi ilk iÅŸ, bazı kentlerin adlarını deÄŸiÅŸtirerek yerine kendi adını koymak olurdu. Aynı durum I.Nikomedes’in babası Trakyalı Zipotes’in kurduÄŸu Nikomedia’nın (Ä°zmit) başına geldi. Bu hükümdar, ülkenin baÅŸkenti için iki kurban sundu ve rahipler, kurbanlarının keÅŸfine göre kurulacak ÅŸehrin, Asya’da en büyük ve en parlak bir yer olacağını ve ebedi olarak kalacağını haber verdiler. Nikomedes’i temsil eden fildiÅŸi bir heykel, ÅŸehrin en önemli yerine dikildi. Trajanus tarafından Roma’ya taşınan heykel budur.
Pausanias’ın bu anlatımına raÄŸmen gerçek, Astakos’un sakinlerini daha uygun ve elveriÅŸli bir yere nakleden kiÅŸinin açık bir ÅŸekilde Zipoetes’in oÄŸlu I. Nikomedes olduÄŸu, adını kente verdiÄŸi ve Strabon’un gösterdiÄŸi yerdeki yamaç üzerine kurulduÄŸu andan bugüne kadar taşımaya devam eden bu kentin ilk kurucusu olduÄŸudur.
Kral Zipoetes, kırk yedi yıl süren bir yönetim döneminden sonra vefat ederek krallığı oÄŸlu I.Nikomedes’e bıraktı. I.Nikomedes (İÖ 279-255/250) zamanında, sınırları doÄŸuda Sangarios/Sakarya ırmağının ötesine, güneyde de Nikaia/Ä°znik’e dek geniÅŸleyen Bithynia’nın altın çağı idi. Bütün düşmanlarından kurtulmuÅŸ ve komÅŸularıyla arası iyileÅŸmiÅŸ olan Nikomedes ise bundan sonra ülkenin yapılaÅŸmasına yöneldi. Bithynia’nın önde gelen ÅŸehri olan Astakos, uzun süre savaÅŸ tahribatına uÄŸrayarak neredeyse aç ve susuz kalmıştı. Bunun üzerine Nikomedes, Lysimakhos’un yakıp yıktığı Astakos’un yerine yeni bir baÅŸkent kurmayı düşünerek bütün Bithynia kıyısının en güzel bir yerini bunun için seçti. İÖ 264′de karşı kıyıda kurduÄŸu (Pusanias’a göre, babası tarafından kurulan kente yerleÅŸerek kendi adını verdi) bu kente, diÄŸer helenistik krallıklarda olduÄŸu gibi kurucu kral onuruna, Nikomedes ülkesi anlamında Nikomedia ismi verildi ve eski Astakos halkından geri kalanları buraya yerleÅŸtirildi. Bunlar arasında Zipoates tarafından daha önce bir çok kolaylıklar tanınmış çok sayıda Grek var idi. Bu durum yönetim ve hanedanın neden HelenleÅŸtiÄŸinin sebeblerinden biridir. Eusebios’a (3. yy.) göreyse, Nikomedia, İÖ 262′de kuruldu ve Nikomedes, Nikomedia’yı Lysimakhos’un tahrip ettiÄŸi Astakos’un yerine inÅŸa etti. Ancak Libanios’a (4. yy.) göre de, kentin yapımına adanan adağın baÅŸka bir yerde yani körfezin karşı yakasında ve sonraki ÅŸehrin karşısında sunulmuÅŸ olması nedeniyle, Nikomedes önceliÄŸi tahrip edilen Astakos’un yerinde yeni bir ÅŸehir inÅŸa etmek olmasına karşın bir kehanetin iÅŸareti ile kuzey kıyıda bir yer seçmiÅŸti.
Latin haçlılarından peder Hardouin, üzerinde Nikomedia’nın Jupiter ve Asklepios’un sembolleri olan bir kartal ve yılanın betimlendiÄŸi Ä°mparator Commodus’un sikkesini betimlerken, Libanius’un bunun Astakosluların bir efsanesinin sonucu olarak aktardığını belirtir, ki bu efsane de ÅŸu ÅŸekildedir.
Kentin (Nikomedia) ilk kurucusu, kenti (Astakos) bulunduÄŸu ilk konumdan baÅŸka bir yerde kurmayı düşünürken bu konu hakkında tanrılara danışılır ve onlar da isteklerini ÅŸu mucize ile gösterirler: Halkın, sunağın etrafında olduÄŸu ve kurbanın sunak üzerinde yakıldığı bir anda, bir kartal ateÅŸin ortasından kurbanın kafasını ateÅŸten kapar aynı anda da Hindistan’da görülecek türden korkunç bir yılan sunağın altından çıkar ve kartal uçarak, canavar ise denizi (Ä°zmit Körfezi) yüzerek karşı yamaca (Nikomedia/Ä°zmit) varırlar. Kent kurucuları, Jupiter’in koruması altında onları buraya kadar takip ederler. Bu hadiseyi kahinler, tanrıların, özellikle de Poseidon’un yeni ÅŸehrin eskisinin yerinde olmamasını ve bu yamaçta kurulmasını istedikleri ÅŸeklinde yorumladılar. Gerçekte ise kralın yeni kurulacak ÅŸehir için bu yeri uygun gördüğü kabul edilebilir. Roma Ä°mparatorları Maximinus Thrax ve III. Gordianus dönemleri Nikomedia sikkeleri üzerinde bu hadise betimlenmiÅŸtir.
Bu metin, körfezin kuzey kıyısındaki Nikomeida’nın (bugünkü Ä°zmit) konumu hakkında kesin sonuç olarak görünüyor. Eski zamanlarda, hemen hemen genel olarak kentleri tepelere yerleÅŸtirmek adetine uygun olarak Ä°zmit de körfeze hakim olan tepelerden birinin üzerinde kuruldu. Ä°zmit, uzun süre tepelerde kalmadı; halkı, ticaret ve gemicilik iÅŸleri için doÄŸal olarak deniz kıyısına indiler.
I.Nikomedes’in yeni kenti kendine mesken tutması doÄŸaldı. Karşısındaki Astakos olasılıkla saÄŸlıksız bir yerdi. Her iki ÅŸehir çok yakın olduÄŸu için Nikomedia için de durumun dönemin saÄŸlık koÅŸulları açısından farklı olmaması gerekirdi. Ancak Nikomedia çok verimli, yoÄŸun meyvalık ve tarım alanları olan bir çevreye sahipti, denizinde çeÅŸitli balıklar bulunmaktaydı. Onun devri Bithynia için yükseliÅŸ devri oldu. Harap haldeki Astakos’un halkı da buraya yerleÅŸtirildi ve Astakos’tan yeni kente göç ettirilenlere yurttaÅŸ ünvanı verildi. Nikomedia krallığın baÅŸkenti oldu.
Burası körfezin sonunda ve dünya ticareti bakımından önemli bir noktada idi ve bu ÅŸehri kurmakla da Bithynia kıralları o zamanki dünya ticaret ve uygarlığına açılan bir kapı oluÅŸturmuÅŸ oluyorlardı. Kimilerine göre, Nikomedia’nın kuruluÅŸunda -veya daha sonra İÖ 140 yılında- Kalkhedonlular da bu yeni kente yerleÅŸtirilmiÅŸlerdir. Yeni kent Nikomedia, kıymetli eserlerle süslendi. Nikomedes, görkemli anıtlarla ÅŸehri donattı, kendisine bir saray inÅŸa ettirerek yeni kentini Bithynia kırallığının merkezi yaptı. Sarayının parlaklığı, yalnız komÅŸu prensleri çekmekle kalmadı, Romalıların en büyüklerini de hayran bıraktı ki bunlar, kentte çok kaldıklarında Nikomedes’e mazeret sunarlardı. Gerçekten de I.Nicomedes, kentte bir çok tapınak, sunak ve kamu binaları inÅŸa edilirken, geniÅŸ bayındırlık faaliyetlerinde bulunarak Helenistik kültürün Bithinya’ya yerleÅŸmesi, refah ve zenginliÄŸin artması için olası her ÅŸeyi yapmıştır. Krallığın geliÅŸmesinde, ülkenin doÄŸu ve batısı arasındaki konumu ve orman zenginliÄŸi baÅŸlıca etken olmuÅŸtur.
I.Nikomedes zamanında krallık kendi sikkelerini de kullanmaya baÅŸlamıştır. Bronz sikke çok az basılmış olup, gümüş sikkelerinden Attika ağırlığındaki tetradrahmiler ile drahmilerin ön yüzlerinde, yaÅŸlı kralının yüzünün iri ve kaba özellikleri vurgulanmış realistik bir portresi yer almaktadır. Tatradrahmilerin arka yüzlerinde bir kayada oturan Trakya Artemis’i Bendis yer almaktadır. SavaÅŸ tanrıçası fonksiyonu, saÄŸ elinde tuttuÄŸu iki mızrak ve kayaya dayalı bulunan kalkanıyla belirtilmiÅŸtir. Drahmilerin arka yüzünde aynı pozisyonda betimlenmiÅŸ Ares bulunmaktadır.
I.Nikomedes, otuzaltı yıl yönetimde kaldıktan sonra, ilk karısından olan çocuklarına, ikinci karısından olan Prusias adındaki oğlu lehine yönetim haklarını devrettirerek öldü.
F. Yavuz ULUGÃœN
Oteller hakkinda yorumlar