IÄŸdır ili ile ilgili olarak bugüne kadar yapılan çeÅŸitli arkeolojik araÅŸtırmalar sonucu, IÄŸdır bölgesine ilk yerleÅŸen kavim Orta Asya’dan (M.Ö. 4000) tarihinde gelen Hurriler’dir. Asyanik adı altında isimlendirilen bu toplulukla birlikte gelen diÄŸer kavimler önce insanlık açısından önemli olan polan madenleri ve yazıyı keÅŸfetmiÅŸlerdir. IÄŸdır ve civarı Kral Menua (810-785) zamanında Urartular’ın hakimiyetine geçtiÄŸi Karakoyunlu ile TaÅŸburun arasındaki Çölegert dolaylarında, Bulakbaşı ve Kazancı Köyleri arasında adı geçen kral adına yazılmış Urartu Kitabeleri’nden anlaşılmaktadır. IÄŸdır ve çevresinde 200 yıldan fazla hakimiyet süren Urartular zamanında tarım alanında büyük ilerlemeler kaydedilmiÅŸ, bir çok kanal ve bentler yapılmıştır. Bu canlanma daha sonra bölgeye gelen saka ve diÄŸer Türk grupları zamanında da devam etmiÅŸtir. Bölge M.Ö. 4. Yüzyılda 200. yılına kadar bağımsız yaÅŸamışsa da bu tarihten itibaren Selefkoslular Devleti’nin hakimiyetine girmiÅŸ bu devletin yıkılmasına müteakip küçük Arsaklı Devleti kurulmuÅŸ daha sonra bu devletin yıkılması ile (M.S. 439) bölge Sasani hakimiyetine geçmiÅŸtir. 646 yılında Müslüman Arapların, 1064 yılında da Selçuklu Birliklerinin hakimiyetine geçmiÅŸtir. Bu devirden sonra bir çok Türk Boyu’nun yerleÅŸtiÄŸi IÄŸdır ve çevresi Osmanlı Devleti’nin kurucusu olan Kayı’lara da yurt olmuÅŸtur. 1239 da MoÄŸollar’ın, 1238-1256 yıllarında Çingizler’in, 1256-1355 yıllarında Ä°lhanlılar’ın, 1357 de Celayırlılar, 1379 da Karakoyunlular’ın egemenliÄŸinde kaldı. Sürmeli Çukuru 1386 ile 1405 yılları arasında Timur’un egemenliÄŸinde Türkmen Beyleri tarafından yönetildi. IÄŸdır ili 1406 yılında Karakoyunlular, 1469 yılında Akkoyunluların hakimiyetine girmiÅŸ Akkoyunlu Hükümdarı Uzun Hasan Aras boylarını ve IÄŸdır Ovasını kendisine kışlak merkezi yapmıştır. Akkoyunluları yıkan Åžah Ä°smail (1502) Safavi Devletini kurmuÅŸ ve bölgedeki Türkmenleri kendisine baÄŸlamıştır. 1514 de Yavuz Sultan Selim Çaldıran savaşında Åžah Ä°smail’i yenince bütün DoÄŸu Anadolu ile birlikte Aras Havzası da Osmanlı Yönetimine baÄŸlanmıştır. Osmanlıların 1583 de Revan ( Erivan) ı almalarından sonra Tuzluca, IÄŸdır ve Aralık ilçelerinin yönetimi “Aralık Kazası” adıyla Revan Eyaletine baÄŸlanmıştır. Ä°ranlılar ile olan mücadeleler sonunda imzalanan 1736 tarihli Ä°stanbul antlaÅŸması ile Revan eyaleti ile birlikte Sürmeli Çukuru Ä°ran’a bırakılmıştır. Daha sonra bölgede yayılmacı politika takip eden Ruslar tarafından Revan Hanlığını yıkarak (1827) burada “Sürmarin Ãœzeydi” (Sürmeli Sancağı) adıyla bir yönetim bölgesi kurularak 1917′ye kadar yönetmiÅŸlerdir. IÄŸdır adını, OÄŸuz KaÄŸan’ın en küçük oÄŸlu Deniz Alphan’ın en büyük oÄŸlu IÄžDIR Bey’den almıştır. Ermeni iÅŸgalinde bulunan ilimiz Kazım Karabekir komutasındaki ordu tarafından 14 Kasım 1920 tarihinde kurtarılarak anavatan topraklarına katılmıştır. 3 Haziran 1992 tarih ve 21247 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren 3806 sayılı kanunla da “Ä°l” yapılmıştır. Aynı kanunla Karakoyunlu beldesi de “Ä°lçe” statüsüne kavuÅŸturularak Aralık ve Tuzluca Ä°lçeleriyle birlikte IÄŸdır Ä°line baÄŸlanmıştır.
Nis 21
Oteller hakkinda yorumlar