Bingöl’ün bilinen en eski ismi Cebel-cur dur. Cebel daÄŸ, Cur akan anlamındadır. Bu kelimenin zamanla Çabakçur ÅŸeklinde telaffuz edildiÄŸi ihtimali kuvvetlidir. Zaten Çabakçur akan temiz su anlamına gelir.
Evliya Çelebiye göre bu isim Büyük Ä°skender tarafından verilmiÅŸtir. Rivayete göre Büyük Ä°skender vücudundaki dayanılmaz aÄŸrılar için nice hekimlere baÅŸ vurduÄŸu halde ÅŸifa bulamaz. Bunun üzerine Ab-Ul Hayat (ölümsüz hayat) suyunu aramaya baÅŸlar. Uzun aramalardan sonra kaynağı kendisi olmasa da o sudan içip dayanılmaz aÄŸrılardan kurtulur. Faydasını gördüğü bu suya “Makdis lisanı” üzerine cennet suyu anlamına gelen Çabakçur adını verir. Doktorlarına, sizlerin çare bulmadığınız aÄŸrılarıma Allah cennet ırmaklarından deva verdi. Burada benim adıma bir kale yapın ve adını Çabakçur koyun demiÅŸtir. Daha sonra çeÅŸitli kaynaklarda Mingöl olarak karşımıza çıkar. Mingöl göller bölgesi anlamındadır. Mingöl kelimesi de zamanla halk tarafından Bingöl ÅŸeklinde telaffuz edilmiÅŸ bin tane göl anlamındadır.
Daha sonra Bingöl’e Çevlik denmiÅŸtir. BaÄŸ bahçe anlamındadır. Bu ad günümüzde yöre halkı tarafından halen kullanılmaktadır.
1874 yılında yapılan bir idari düzenlemeye dayanılarak 1881 de Bitlis vilayeti kuruldu. Çabakçur ve Genç bölgesi Bitlis Vilayetine, Kiğı Erzincan’a, Karlıova MuÅŸ’a baÄŸlandı.
Cumhuriyetin ilanından sonra 1926 yılında Elazığ, 1929 senesinde MuÅŸ’a baÄŸlanan Bingöl, 1936 yılında çıkarılan bir kanunla il haline getirildi. Bu kanunun Bingöl iline ait metni aynen şöyledir. “Yeniden 9 kaza ve 5 vilayet teÅŸkiline ve bunlarla 32 Nahiyeye ait Kadrolar Hakkında Kanun
Kanunun numarası:2885
Kabul Tarihi:25-12-1935
Resmi Gazete ile Neşir ve ilanı: 4 Ocak 1936
Numara:3197
Madde 5: MuÅŸ vilayetinin Çabakçur, Genç, Solhan, Bingöl kazaları ile Erzincan vilayetinin Kiğı kazasından teÅŸekkül etmek ve merkezi Çabakçur kasabası olmak üzere Bingöl vilayeti kurulmuÅŸtur.”
1945 yılında il merkezi olan Çabakçur’un adı Bingöl olarak deÄŸiÅŸtirilmiÅŸtir.
Osmanlı Dönemi
1514′de Yavuz Sultan Selim Bingöl’ün kuzeyini, Erzincan, Tercan ve Erzurum’u Osmanlıların hakimiyetine sokmuÅŸtu.
Çapakçur beylerinden Süleyman Bey, Osmanlıların egemenliğini kabul ederek, Çapakçur(Bingöl) Osmanlılara geçti.
“Çapakçur ve havalisi Süleyman Beye, diÄŸer kaleler de Ahmet beye düşmüştü. Osmanlı himayesinde yaÅŸayan bu kardeÅŸler ilk zamanlarda iyi geçindilerse de sonraları araları açıldı. Ahmet Beyin teÅŸebbüsü ile Bab-ı Ali Süleyman Beyi ittiham etti ve hatta bir fermanla Süleyman Bey,Çapakçur’da idam edildi. Süleyman Beyin idamından sonra oÄŸlu Maksut Bey Osmanlı hizmetine girerek ve Kanuni ile Nehçivan seferine çıkıp Arap çayı önünde büyük yararlıklar gösterdiÄŸinden kanuni pederlerinden Mevrus Çapakçur kalesini Maksut Beye,ocaklık namıyla tefviz eyledi.” (45)
Kanuni Sultan Süleyman Diyarbakır eyaletini teÅŸkil ettiÄŸinde Çapakçur’u Sancak olarak buraya baÄŸlamış. Bingöl Osmanlılar için önemli bir yere sahipti. Çünkü Bingöl Osmanlıların Ä°ran’a karşı yürüttüğü mücadelelerde bir üs olarak kullanıldığı gibi ekonomik bakımdan da önem arz etmektedir.
“23 Mayıs 1554′te Kanuni Sultan Süleyman Bingöl yöresinde idi.Göynük suyu boyundaki Hokhzik denilen yerde yeniçeriler Sultanı büyük bir törenle karşıladılar.
Çapakçur 1578 Åžirvan’a asker gönderdi. Safeviler’e karşı bu ÅŸehir ve kaleyi korudu.
“19.yüzyılın ikinci yarısında eyaletlerin kaldırılmasından sonra Çapakçur Bitlis Vilayetinin Genç sancağı içerisinde yer alan ve aynı adı taşıyan Kaza’nın merkezi oldu. V.Cuinet’e göre 19. Yüzyılların sonlarında Çapakçur 450 haneli 8 dükkanlı bir fırını olan meyve bahçeleri ve üzüm baÄŸlarıyla çevrili küçük bir yerleÅŸme yeri idi ve nüfusu da 1075 kadardı. Ayrıca burada Åžayak adı verilen kaba bir dokuma üretiliyor ve çevredeki yerlere gönderiliyordu.
Cumhuriyet Dönemi
Cumhuriyetin ilanı ülkenin her yerinde sevinç ve coÅŸkuyla karşılandı. Kiğılılar da Atatürk’e çektiÄŸi telgraflarla mutluluklarını belirttiler. “Kiğılılar adına bu telgrafı çekenler Zeynel zade Mustafa ve Ä°mam Hacı Mehmet Efendidir.”
Cumhuriyetin ilanından sonra sistemi istemeyen bazı kesimler Åžeyh Said önderliÄŸinde örgütlenerek 1925′te Genç merkez olmak üzere isyan ettiler. Bu isyan kısa bir sürede bastırıldı.
Oteller hakkinda yorumlar