Mevcut kaynaklara göre Bayburt ÅŸehrinin tarihi M.Ö.3000′li yıllara kadar uzanmaktadır. Åžehir Azziler tarafından kurulmuÅŸtur. M.Ö 770-665 yılları arasında Kimmer ve Ä°skitlerin akınına uÄŸramıştır, Ä°skitlerin (Saka Türkleri) hakimiyetine giren Bayburt 2500 yıllık Türk ÅŸehridir. Daha sonra bölge sırasıyla Haldi’ler, Med’ler ve Pers’lerin hakimiyetine girmiÅŸtir.
M.Ö. 2. YY.dan itibaren Pontus Krallığına baÄŸlı olan Bayburt M.Ö. 40 yıllarında Roma hakimiyetine girmiÅŸtir. Bir müddet Roma Ä°mparatorluÄŸu hakimiyetinde kalan ÅŸehir bu imparatorluÄŸun ikiye ayrılması üzerine DoÄŸu Roma toprakları içinde kalmıştır. Bizans Ä°mparatorluÄŸu teÅŸkilatına göre ülke, bugünkü eyaletlere benzer bir takım temalara ayrılmıştı Bayburt Haldia “tema”sına (eyaletine) baÄŸlıydı ve bu eyaleti meydana getiren yedi piskoposluÄŸun dördüncüsünü teÅŸkil etmekteydi. Ä°mparator Justinianus tarafından kalesinin tahkim ve tamir edildiÄŸi bilinen Bayburt, Arap fetihleri sırasında Bagrat sülalesinin hakimiyeti altında bulunmaktaydı. M.S.705 yılında Emevilerin eline geçen Bayburt 715 yılında Bizanslılar tarafından geri alınmıştır. 850 yıllarından soma Türklerle Bizanslılar arasında sürekli savaÅŸlara sahne olan Bayburt ve yöresi Türk’lerin Anadolu da ilk yerleÅŸtikleri bölgelerdendir. TuÄŸrul Bey’in Anadolu seferi (1054) sırasında Bayburt, Çoruh nehri ve Karadeniz daÄŸlarına (parhar) kadar uzanan sahalara akınlarda bulunan Selçuklu kuvvetlerinin hücumlarına maruz kaldı ise de fethedilemedi. Kesin Türk hakimiyeti Malazgirt Zaferi’nden sonra gerçekleÅŸti. Åžehir, 1072′den 1202′ye kadar bazen Erzurum yöresinde hüküm süren Saltuklular’ın bazen de Danışmendiler’in hakimiyetinde kaldı. Bir ara Trabzon Ä°mparatoru I.Alexis Comnen’in kumandanı Theodore Gabras tarafından iÅŸgal edildiyse de kısa süre sema yeniden Danışmendliler hakimiyetine girdi (1098). Selçuklular 1202′de Saltuklu devletine son verince Bayburt’u da ele geçirdiler. Bayburt’un asıl geliÅŸmesi, Süleyman Åžahın kardeÅŸi Erzurum Meliki Mugisüddin TuÄŸrul Åžah ve oÄŸlu Cihan Åžah (1202-1230) döneminde oldu. TuÄŸrul Åžah Bayburt Kalesi’ni Trabzon Ä°mparatorluÄŸundan gelecek tehlikelere karşı yeniden inÅŸa ve tahkim etti. L Alaaddin Kevkubad zamanında MoÄŸollar’a karşı sınırlar kuvvetlendirilir ve yeni kaleler yaptırırken Bayburt,Erzurum ile birlikte Anadolu Selçuklu Devleti’nin merkezi olan Konya’ya baÄŸlandı. 1243 KösedaÄŸ savaşının ardından MoÄŸulların Anadolu’yu istilası sırasında, ÅŸehir yapılan antlaÅŸma gereÄŸi Selçuklu idaresinde kaldı. Bu durum 1291 ‘de burada Il. Gıyaseddin Mesud adına para basılmasından anlaşılmaktadır.
Ä°lhanlılar devrinde Tebriz -Trabzon yolu üzerinde bulunması dolayısıyla daha da geliÅŸen Bayburt, Ceneviz ve Venedik kervanlarının konakladığı bir yerdi. MoÄŸolistan’a giderken buraya uÄŸrayan Marko Polo ÅŸehirde zengin Gümüş madenlerinin bulunduÄŸunu belirtir. Hatta ilhanlılar buradan yüklü bir vergi geliri (21.300 dinar) temin ediyorlardı. Bu dönemde Diirül CeHil unvanı ile anılan ve iktisadi bakımdan canlılık kazanan ÅŸehir aynı zamanda küçük bir kültür merkezi durumundaydı. Burada Mahmudiye ve Yakudiye medreseleri kurulmuÅŸ, Mevlevilik geliÅŸme göstermiÅŸ, ayrıca Ahilik teÅŸkilatı oldukça yayılmıştı. Son ilhanlı hükümdarı Ebu Said Bahadır Han’ın ölümünden sonra (1334) Bayburt EretnaoÄŸulları’nın eline geçti. Eretnalılar döneminde zaman zaman Erzincan emirlerinin hücumlarına maruz kalan ve onlar tarafından zapt edilen ÅŸehir daha sonra Mutahharten in idaresine girdi. Fakat çok geçmeden Kadı Burhaneddin zamanında Akkoyunlu beylerinden Kutlu BeyoÄŸlu Ahmet Bey’in yardımı ile alındı ve ardından Kadı Burhaneddin tarafından Ahmet Bey’e ikta edildi. Bir ara Karakoyunlu hükümdarı Kara Yusuf tarafından zapt edildiyse de kısa bir zaman sonra Akkoyunlu Karayülük Osman Bey bu bölgeyi yeniden ele geçirdi ve ÅŸehri kardeÅŸinin oÄŸlu Kutlu Bey’e verdi. Bundan sonra uzun süre Akkoyunluların elinde kalan Bayburt ve yöresi 1501′ de Safeviler tarafından alındı. O sıralarda Trabzon sancak beyi olan Åžahzede Selim bu bölgeye akınlarda bulundu (1507), tahta çıktıktan sonra da Ä°ran seferine giderken bir kısım kuvvetleri Bayburt üzerine gönderdi. Yanya sancak beyi Mustafa Bey ile Trabzon sancak beyi Bıyıklı Mehmed Bey (paÅŸa) idaresindeki Osmanlı kuvvetleri, Sah Ä°smail’in emirlerinden Kara Maksud-i sultan’nın müdafaa ettiÄŸi Bayburt’u aldılar (Ekim 1514). Bayburt Erzincan ile birlikte Trabzon Beyi Bıyıklı Mehmed PaÅŸa’ya verildi ve bir sancak merkezi haline getirildi. Osmanlı idaresinde Bayburt doÄŸu sınırına yakın bir kale ÅŸehir olarak stratejik önemini bir süre korudu. Kanuni’nin Ä°ran seferi sırasında önemi daha da artan Bayburt kalesi 1541′ de esaslı bir tamir gördü. 1553′te Åžah Tahmasb’ın akınlarına maruz kalan ÅŸehir XIX. Yüzyıla kadar önemli bir olaya ÅŸahit olmadı.
1828-1829 Osmanlı-Rus savaşı sırasında Rus birliklerinin iÅŸgaline uÄŸradı. 1878 ve 19l6′da Ruslar tarafından iÅŸgal edilen Bayburt bu iÅŸgaller sırasında geniÅŸ ölçüde tahrip edildi. Osmanlılar zamanında bir sancak merkezi durumunda olan Bayburt fethedildikten hemen sonra Erzincan ile birlikte sancak statüsü kazanmıştır. Sancak Beyi daima Bayburt’ta otururdu. Sancak, Erzurum beylerbeyliÄŸi kurulana kadar zaman zaman Diyarbekir’e zaman zaman da Rum beylerbeyliÄŸine baÄŸlandı. lrakeyn seferi sırasında (1534) Kemah ve Bayburt Sancakları birleÅŸtirilerek DulkadiroÄŸulları’n dan Alaüddevle’nin torunu ve Åžahruh’un oÄŸlu Mehmed Han’a verildi. Sefer dönüşü Erzurum beylerbeyliÄŸi kurulup Mehmed Han’a verilince (1534) Bayburt ve Kemah sancakları da PaÅŸa sancağı haline geldi. Erzurum o sırada harap bir halde bulunduÄŸu için l548′e kadar buraya tayin edilen ilk beylerbeyi Bayburt’ta otururlardı. 1551′den sonra sancak statüsünü kaybeden Bayburt Erzurum’un bir kazası oldu. 1631 de yeniden adı geçen eyaletin livası haline geIdiyse de daha sonra yine bir kaza olarak Erzurum’a BaÄŸlandı. 1878 Berlin antlaÅŸması ile Kars ve Ardahan Ruslara verilince Çıldır sancağının merkezi oldu, fakat idari zorluk yüzünden sancak merkezi 1888′de tekrar Erzurum’a nakledildi 1516-1518′de Bayburt sancağı Bayburt, Kelkit, Sadak, Kovans, Tercan-ı Ulya, Tercan-ı Süfla nahiyelerinden meydana geliyordu. 1520-1530 döneminde sancağın sınırları geniÅŸledi. BaÄŸlı kaza ve nahiye sayısı artırıldı. Bu sırada sancaÄŸa ÅžoÄŸayn, Erzurum, Ä°spir, Tekman, YaÄŸmurdere de baÄŸlı bulunuyordu. Ancak muhtemelen 1535 ten sonra Erzurum ve Ä°spir’in ayrı sancak olması sınırların daralmasına yol açtı ve Bayburt, Kelkit, Kovans ve Tercan nahiyelerinden oluÅŸan küçük bir sancak haline geldi. 1551 ‘den sonra kaza durumuna getirilince Kelkit, Kovans ve YaÄŸmurdere nahiyeleri buraya baÄŸlandı. 1927 ‘ye kadar Erzurum’a baÄŸlı olan Bayburt bu tarihte Gümüşhane’ye baÄŸlandı. 21.06.1989 tarihinden itibaren 3578 sayılı yasa ile il statüsüne kavuÅŸtu…
Oteller hakkinda yorumlar